Raoul Vaneigem, on Love_ μια συνέντευξη

Πριν τρεις μήνες ο γαλλικός εκδοτικός οίκος cherche midi κυκλοφόρησε το νέο βιβλίο του Raoul Vaneigem, De 'l amour. Με την ευκαιρία του αφιερώματος για τον έρωτα (πέρα από το ζευγάρι) στο καλοκαιρινό Κοντέινερ, κάναμε την παρακάτω συνέντευξη.

1. Η αγάπη δυσκολεύεται να υπάρξει όταν η ζωή κυριαρχείται από τη διαρκή αναζήτηση της επιβίωσης. Συνεπώς, μπορεί η αγάπη να είναι η βάση για τη δημιουργία μιας συλλογικής κοινωνικής συνείδησης? Είναι τελικά, η αγάπη ένα πολιτικό αίτημα?

Η αγάπη είναι ένα υπαρξιακό πάθος αδιαχώριστο από τους κοινωνικούς δεσμούς που την περικλείουν. Συνιστά το έδαφος μιας πάλης μεταξύ της ζωής σαν ολότητα και της επιβίωσης, δηλαδή μιας οικονομικίστικης ζωής, περιορισμένης σε μια αγχώδη αναζήτηση της διαβίωσης και του κέρδους. Η πολιτική υπήρξε για πολύ καιρό το προϊόν της ιδεολογίας, αυτού του συστήματος ιδεών που διαχωρισμένο από τη ζωή δικαιολόγησε επανειλημμένα όλες τις μορφές καταπίεσης και τις κοροϊδίες περί ΄΄χειραφέτησης΄΄.
Μετά τον θρίαμβο του καταναλωτισμού, οι ιδεολογίες έχασαν την ουσία τους και εμφανίζονται πια στα διαφημιστικά φυλλάδια των εκστρατειών προώθησης των σουπερμάρκετ π.χ. Η πολιτική πρακτική δεν είναι τίποτε άλλο από πελατειακές σχέσεις όπου οι εκλεγμένοι αντλούν ισχύ από την ανόητη συγκατάθεση των εκλογέων. Αλλά αν αποκαθιστούσαμε στη λέξη πολιτική το αρχικό της νόημα- την τέχνη διαχείρισης της πόλης- , λοιπόν, ναι, η εμπειρία του έρωτα, σαν η διαλεκτική των επιθυμιών, έχει πολιτικό αντίκτυπο.

2. Υπάρχει μια τάση σήμερα να οριστεί ξανά η αγάπη. Να επεκταθεί πέρα από τα όρια του ζευγαριού. Οι σύγχρονοι πολιτικοί σχηματισμοί δεν μπορούν να έχουν σαν προοπτική μόνο την οικονομική αλλαγή και την παραγωγικότητα, αλλά και την επανα-ανακάλυψη της χαράς εντός της πολιτικής ζωής. Με ποιό τρόπο όμως ο έρωτας μπορεί να ξανα-εμφανιστεί στη ξερή και αφυδατωμένη πολιτική σκηνή που ξέρουμε?

Καμιά πολιτική δεν έχει νόημα αν δεν αποκτήσει συνείδηση της μετάλλαξης του πολιτισμού που διανύουμε. Ποτέ οι πολιτικά υπεύθυνοι δεν ήταν τόσο παράλογοι και κυνικοί νομοθετώντας χωρίς να υποψιάζονται σε ποιο κοινωνικό και υπαρξιακό μαρασμό βρίσκεται ο πολιτικός λόγος αυτών που υποκρίνονται πως κυβερνούν. Δεν θα υπάρξει πολιτική ανανέωση όσο η προτεραιότητα δεν δίνεται στην υπαρξιακή σύγκρουση η οποία, στην καθημερινή ζωή των ατόμων γίνεται αντιληπτή σαν την αντιπαράθεση από τη μια, της ορμής της ζωής, της ανθρώπινης γενναιοδωρίας των επιθυμιών, τη φιλοδοξία για ευτυχία, και από την άλλη τις επιταγές μιας οικονομίας που καταστρέφει τη γη, καθιστά απάνθρωπους τους ανθρώπους, οδηγεί στη μοιρολατρία και στις αυτοκτονικές συμπεριφορές και εκχυδαΐζει, μέσα στην αδιαφορία, την καθημερινότητα.
Θέλησα στο βιβλίο μου ΄΄ De l’amour΄΄ * να φωτίσω τη διαδικασία εκείνη που τόσο στους εραστές, όσο και στην κοινωνία μετατρέπει απροσδόκητα την αγάπη σε μίσος. Υπάρχει ένα στοιχειώδες κοινό νήμα μεταξύ του ερωτευμένου ζευγαριού -που ξαφνικά ρίχνεται στην αυτο-περιφρόνηση και στο μίσος για τον άλλο, και του τρόπου που ο γερμανικός λαός πέρασε, μέσα σε μια δεκαετία, από την ελευθερία του διαφωτισμού στη βαρβαρότητα του σκοτεινού ναζισμού.
Για να τελειώσει με την υπακοή σαν ανακλαστικό στην εξουσία και τη χρησιμοθηρία που συντηρεί τις ιεραρχίες των στρατιωτικών και των δημαγωγών, η πολιτική έχει κάθε λόγο να στραφεί στην αλληλεγγύη της εμπειρίας του έρωτα και της φιλίας, η οποία βασίζεται στη συμφιλίωση του ανθρώπου με το σώμα του, με την πραγματικότητα της ζωής του και τις επιθυμίες που αυτή δημιουργεί.


3. Στην ιστορία των ανθρώπινων σχέσεων, μαθαίνουμε πως η αγάπη είναι η εμπειρία του άλλου και στη συνέχεια περισσότερο ή λιγότερο απογοητευόμαστε. Ίσως γιατί βυθιζόμαστε σε μια κατάσταση κατασκευής του: Ένα και Ένα ίσον Ένα. Μήπως τελικά η αγάπη δεν είναι μόνο η ανακάλυψη του άλλου αλλά η εμπειρία γνώσης του κόσμου?

Η αγάπη είναι μια φωτιά που η ένταση της ποικίλλει. Έχει τα πάνω της και τα κάτω της. Έχουμε την τάση να ερμηνεύουμε τις στιγμές μικρής έντασης του ερωτικού πάθους, σαν σημάδι αναπόφευκτης παρακμής. Έχουμε μάθει να σκεφτόμαστε ότι δεν πρόκειται στο τέλος να μείνει τίποτα άλλο, παρά οι στάχτες της φλόγας του έρωτα μας. Τις στιγμές που σταματάμε να υποκύπτουμε στην προοπτική του θανάτου που κυριαρχεί πάνω σε όλες τις πράξεις μας, αντιλαμβανόμαστε πως η αγάπη δεν πεθαίνει ποτέ, αλλάζει μορφή, ξαναγεννιέται χωρίς όρους, γιατί είναι η αγάπη για τη ζωή, ίδια με αυτή, που επανεμφανίζεται ξαφνικά στους ανθρώπους που βρίσκονται στις πλέον απαίσιες συνθήκες.
Οι αιτίες της απογοήτευσης βρίσκονται συνήθως στους μηχανισμούς που καθορίζουν τη συμπεριφορά μας. Και πρόκειται για τους μηχανισμούς που τα συστήματα της αγοράς επέβαλλαν στους ανθρώπους καθιστώντας τους απάνθρωπους.: την οικειοποίηση, τον ανταγωνισμό, τη συναλλαγή, την εξουσία, το κέρδος, την ενοχή, το φόβο, τη χειρωνακτική και διανοητική εργασία που αποξενώνει τον άνθρωπο από τον εαυτό του. Το ζευγάρι που αναδιπλώνεται στον εαυτό του μαραζώνει γιατί ξεφεύγει δυσκολότερα από τη λαβή αυτών των μηχανισμών. Αντίθετα, μια σχέση- είτε απαρτίζεται από δύο είτε από περισσότερους- αναζωογονείται από την ανάσα του εξωτερικού κόσμου, αρκεί να εξασφαλίζει πως η ευτυχία της αυξάνεται στο βαθμό που δεν αποτελεί πρόβλημα για την ευτυχία των άλλων. Γιατί η αγάπη είναι ασύμβατη με την οικονομία? Γιατί είναι δωρεά και γενναιοδωρία ταυτόχρονα, γιατί δίνεται χωρίς να θυσιάζεται. Γιατί συνεπάγεται τη διύλιση της ζωώδους πλευράς μας και όχι την υποτιθέμενη ΄΄εκπλήρωση΄΄ που ζητά από <<όποιον θέλει να γίνει άγγελος να γίνει ζώο>>.

4. Θα μπορούσε κανείς να πει, πως κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες -που συνοδεύονται από βιωμένες και κατανοημένες εμπειρίες- η αγάπη μπορεί να θεωρηθεί σαν η παραγωγή της αλήθειας?

Η αληθινή αγάπη πολλαπλασιάζεται από την αυθεντικότητα της. Το ψέμα και η απόκρυψη, της ενσταλάζουν το φόβο, την ενοχή, την επιθετική δυσπιστία και τη σβήνουν. Η πρακτική της αλήθεια περιέχει μια αρχή ειλικρίνειας και αλληλεγγύης, η οποία γίνεται αντιληπτή σε οποιονδήποτε αρνείται την αλλοτρίωση του ανθρώπου και του περιβάλλοντος, της γης. Η αγάπη που συχνά αποζητάμε να απορρίψουμε και να θέσουμε στην παρανομία, είναι στην πραγματικότητα ένα όπλο ενάντια στην οικονομική απολυταρχία που τολμά να καταλογίζει στους πολίτες την ευθύνη των κοινωνικών ερειπίων, τα οποία προγραμμάτισαν οι οικονομικές μαφίες.

5. Σ΄αυτόν τον κόσμο που ζούμε -και εφόσον δεχτούμε τη συνθήκη της προηγούμενης ερώτησης –ενδέχεται η αγάπη να συνιστά τον φύλακα της οικουμενικότητας της αλήθειας. Μπορεί η αγάπη να είναι η πράξη που καθιστά αληθινή τη δυνατότητα της ΄΄διαφοράς΄΄ που είναι η βάση του οικουμενικού?

Από τη στιγμή που η αγάπη αξιώνει τον εαυτό της σαν την κατεξοχήν προνομιούχα μορφή της ΄΄αγάπης για τη ζωή΄΄, ανοίγεται στην πιο ευρεία ποικιλία συμπεριφορών και επιλογών. Η αλήθεια της ανέχεται τα πάντα εκτός αυτό που τη σκοτώνει. Η μόνη επαγρύπνησή της συνίσταται στο να εμποδίσει τα παιχνίδια της ζωής να γίνουν παιχνίδια του θανάτου. Δεν υπάρχει άλλη διαστροφή από αυτή που αλλάζει την αγάπη στο αντίθετο της: σε μίσος ,σε περιφρόνηση, σε χρησιμοθηρία, σε αλαζονεία, σε εξουσία, σε δωροδοκία, σε χειραγωγήσεις που υπαγορεύονται από συνωμοσίες της πονηριάς και της επιβολής. Όλα επιτρέπονται, όσο επιβεβαιώνουν τις φιλοδοξίες μας να ζούμε εις βάθος τα πράγματα. Η ευτυχία είναι η καλύτερη αποτροπή ενάντια στις προκλήσεις της βαρβαρότητας.

6. Θα λέγατε πως το να αγαπάς , σημαίνει το να σκέφτεσαι?


Ναι, αν μ΄ αυτό εννοείτε την απόκτηση της συνείδησης των παρορμήσεων του σώματος και το ξεπέρασμα του συναισθηματικού χάους. Όχι, αν πρόκειται για τη σκέψη που υποκρίνεται πως κυριαρχεί πάνω στο σώμα, που καταστέλλει το ζωώδες που ενυπάρχει εντός μας αντί να το διυλίζει. Αυτό που απουσιάζει περισσότερο στην εποχή μας, είναι η συνείδηση του παλμού της ζωής, που συνδυάζει την ευτυχία του καθενός με την ευτυχία όλων. Και γι΄αυτό, την ίδια στιγμή γίνεται –αδιαχώριστα- η συνείδηση αυτού που καταβροχθίζει τη ζωή, η αντίθεση και η μετατροπή της σε αυτοκτονικό ανακλαστικό.

7. Στο έργο σας, πολύ συχνά έχετε συνδέσει την δημιουργικότητα , την αγάπη και το παιχνίδι. Έχετε τονίσει πως ο διαχωρισμός αυτών των τριών στοιχείων οδηγεί στην ενίσχυση της εξουσίας. Θα θέλατε να μας πείτε για αυτή τη σύνδεση και ποια αρνητικά αποτελέσματα προκύπτουν από τη ρήξη των συνδέσμων μεταξύ τους?

Η ζωή που δεν ανανεώνεται μαραζώνει, το ίδιο συμβαίνει και με την αγάπη. Ο παλιός κόσμος μας επέβαλε τους νόμους της οικειοποίησης , της χρησιμοθηρίας και του φόβου. Εξελισσόμαστε σαν πιόνια πάνω σε μια σκακιέρα όπου ο θάνατος είναι το παιχνίδι. Η εργασία μεταμορφώνει τον άνθρωπο και τη γη σε εμπορεύματα.
Η δημιουργία, συνεπάγεται τη δυνατότητα για τον καθένα να οικοδομήσει το πεπρωμένο του αναπτύσσοντας τις συνθήκες που ωφελούν τα σχέδια του. Πρόκειται γι΄ αυτό που λένε με άλλα λόγια στο Μανιφέστο τους ο Patrick Chamoiseau** και οι Αντιγέζοι φίλοι του: << το σημαντικό δεν είναι το καλάθι της νοικοκυράς, είναι που μας απογύμνωσαν από ποίηση>>. Η αγάπη, η δημιουργία, το δώρο της ζωής, η απόλαυση, είναι τα στοιχεία αυτής της ποίησης, που στην αυθεντική μορφή της ως ΄΄ποιείν΄΄ , είναι δράση. Όσο η ποίηση της ζωής δεν θα θριαμβεύει, θα φυτοζωούμε κάτω από το ανακριτικό μάτι της βαρβαρότητας.

* Raoul Vaneigem, De l’ amour, éditions le cherche midi, 2010

** Patrick Chamoiseau, Γάλλος συγγραφέας από την Μαρτινίκα, γνωστός για το έργο του πάνω στο Κρεολικό κίνημα. 
 


Becoming Dragon

Becoming Dragon, 3 Minute Documentation from azdel slade on Vimeo.

Δημοσιεύτηκε στο πέμπτο τεύχος του περιοδικού Κοντέινερ, με αφιέρωμα στο κοινωνικό φύλο.

<<Γίνομαι κάτι άλλο. Αυτή τη στιγμή, βρίσκομαι σε μετάβαση. Εσκεμμένα βαδίζω προς το άγνωστο. Βρίσκομαι μεταξύ διαφορετικών πραγματικοτήτων. Μπορώ μόνο να φανταστώ τι θέλω να γίνω, και μετά να διαλέξω αυτό το νέο πράγμα που μου είναι ακατανόητο, ασύλληπτο. Δεν μπορώ να γνωρίζω την πραγματικότητα αυτού που έχω διαλέξει να γίνω, που επιθυμώ να γίνω. Η απόφαση μου να μεταμορφωθώ δεν μπορεί ποτέ να είναι απόλυτα σωστή, γιατί βασίζεται σε μια αυταπάτη, μια φαντασία, είναι μια λάθος σύλληψη που περιέχει πολύ λίγα δεδομένα, και όχι τις πλούσιες λεπτομέρειες της ενσώματης ζωής>>.

<<Καθώς η μεταμόρφωση αρχίζει, άγνωστα συμβάντα αρχίζουν να πραγματώνονται, όπως το να βλέπω τα βυζιά μου στον καθρέφτη για πρώτη φορά από κοντά, αφού έχω ξυρίσει το στήθος μου, να αισθάνομαι την κίνηση του οργασμού μου να αλλάζει σε κάτι άλλο, διαφορετικό, ή να περπατώ στο δρόμο σαν κορίτσι, απαρατήρητη χωρίς την ανάγκη ιδιαίτερης προσοχής>>.

Τα παραπάνω είναι περιγραφές από το πρότζεκτ Becoming Dragon*, που σύμφωνα με την/τον δημιουργό του, τη διαφυλική (transgender) περφόρμερ Micha Cárdenas, αποσκοπεί να ερευνήσει την αναγκαιότητα του ενός έτους τεστ, που οφείλουν να περνούν τα διαφυλικά άτομα στην πραγματική ζωή, ζώντας σαν άτομα του φύλου που επιθυμούν να γίνουν, προκειμένου να πάρουν την έγκριση χειρουργικής αλλαγής φύλου. Η Cárdenas αναρωτιέται αν αυτή η περίοδος θα μπορούσε να αντικατασταθεί με ένα χρόνο αντίστοιχης εμπειρίας στον εικονικό κόσμο της Second Life. Κατά την διάρκεια της περφόρμανς η Cárdenas, έζησε για 365 ώρες αποκλειστικά μέσα στον εικονικό κόσμο, έχοντας φορέσει ένα ειδικό εξοπλισμό, έτσι ώστε να βλέπει και να ακούει μόνο ότι συνέβαινε στη Second Life, καθώς και ένα σύστημα συλλογής των δεδομένων κίνησης (motion capture) για να μπορεί να κινείται μέσα στον κόσμο. Λέει πως η επιλογή του άβαταρ ενός δράκου, συνδέεται με την ιστορία των δράκων σαν μαγικών πλασμάτων, ικανών να αλλάζουν μορφή και να μεταφέρονται (teleport) στο χώρο, κάτι που ταιριάζει απόλυτα στη Second Life. Αναρωτιέται επίσης, ποιες είναι οι πιθανότητες που διανοίγονται με τη χρήση τεχνικών μικτής πραγματικότητας (mixed reality), να κατασκευαστούν νέα είδη φύλων έξω από τους περιορισμούς του ανδρικού/γυναικείου φάσματος. Κατά την διάρκεια της έρευνας και της εξέλιξης του πρότζεκτ η Micha Cárdenas άρχισε στην πραγματική ζωή, την αναγκαία λήψη ορμονών για την αλλαγή φύλου.

Συνεχίζοντας την περιγραφή της εμπειρίας της η Cárdenas λέει επίσης πως:

<<Μια performance μικτής πραγματικότητας που χρησιμοποιεί έναν online τρισδιάστατο κόσμο, απλώς τονίζει τη φαντασιακή διάσταση των καθημερινών μας αλληλεπιδράσεων στο φυσικό κόσμο, με το να αναφέρεται στο φυσικό, αναταράσσοντας τις μνήμες μας και τις αντιλήψεις μας για το ενσώματο.

Η μίξη του πραγματικού και του φαντασιακού καταλήγει να είναι πιο πραγματική κατάσταση ακριβώς επειδή μπορεί να πραγματώσει τη μίξη. Ενώ κάποιος μπορεί να σχεδιάσει, να ζωγραφίσει τη φαντασίωση κάποιου ή να την περιγράψει με λέξεις, οι τρισδιάστατοι εικονικοί κόσμοι μας μεταφέρουν ένα βήμα πιο κοντά στο να δούμε να ξετυλίγονται μπροστά από τα μάτια μας, τα φαντασιακά φιλμ που παίζονται πίσω από τα μάτια μας. Παρόλαυτα, έχουμε ακόμα πολλά βήματα να διανύσουμε για να βρεθούμε πιο κοντά στα όνειρα μας. Στα όνειρα μου μυρίζω, αισθάνομαι το σώμα μου σε δράση, έχω αισθήσεις που προέρχονται από τα σπλάχνα μου, όμως το λογισμικό της Second Life είναι πολύ μακριά ακόμα από το να προσομοιώσει τέτοιες πτυχές της πραγματικότητας.>>

Σε ένα εικονικό κόσμο, η online ταυτότητα είναι δυνητικά πολύ πιο ευέλικτη από την πραγματική ταυτότητα, επιτρέποντας εύκολες αλλαγές της φυλής, της τάξης, του κοινωνικού φύλου, της ηλικίας, του κοινωνικο/οικονομικού στάτους, ακόμα και του βιολογικού είδους. Ο εικονικός κόσμος προσφέρει πιο ελεύθερο αυτοπροσδιορισμό, που συμπεριλαμβάνει πολλαπλές ταυτότητες ή και κοινή ταυτότητα. Μέσα σ αυτούς τους κόσμους υπάρχει έλλειψη κανόνων συμπεριφοράς ή έτοιμων συνταγών συγκρότησης. Φυσικά, όλο αυτό δεν είναι απλά ένα παιχνίδι μόνο. Οι αλλαγές που συντελούνται εκεί στους τομείς της εργασίας, του κοινωνικού και της οικονομίας, ίσως είναι ένα σημαντικό κομμάτι για την κατανόηση όλων αυτών των εγχειρημάτων και των διάφορων πρότζεκτ.

Στο δοκίμιο του: <<The Price of Bodies: A Hedonic Pricing Model of Avatar Attributes in a Synthetic World>> ο Edward Castronova**, παρατηρεί ήδη από το 2004 μια ευημερούσα οικονομία χαρακτήρων (avatars) σε ιστότοπους όπως το ebay και το playerauctions.com, εξίσου για θηλυκούς και αρσενικούς χαρακτήρες. Μάλιστα διακρίνει διαφορές ανάμεσα σε εικονικούς κόσμους όπως το World of Warcraft όπου η αξία βασίζεται σε ανδρικά χαρακτηριστικά, με τη μορφή πολεμικών ικανοτήτων και εξοπλισμών (πανοπλίες και όπλα) ενώ αντίθετα στη Second life η αξία των άβαταρς έχει περισσότερο θηλυκή διάσταση, καθώς μετριέται με βάση τα ρούχα και τα διάφορα αξεσουάρ, κοσμήματα κτλ. Σε κάθε περίπτωση, το κοινωνικό φύλο στην εικονική του διάσταση έχει μια οικονομική αξία, <<την τιμή του σώματος>>. Απ΄ότι φαίνεται στον κόσμο των μπίζνες η εικονική αλλαγή φύλου δεν αποτελεί θέμα. Έτσι, δεν ακούγονται παράξενες οι δηλώσεις του Peter Finn, υψηλόβαθμου στελέχους της IBM, που λέει: <<Έχουμε πολλούς άνδρες που ντύνονται σαν γυναίκες μέσα στους εικονικούς κόσμους όταν έχουν επαγγελματικά ραντεβού με πελάτες. Είμαστε περήφανοι γι αυτούς>>, τονίζει.

Οικονομικά μιλώντας, η ρευστότητα που ορίζει το κοινωνικό φύλο στους εικονικούς κόσμους αδιαμφισβήτητα αλλάζει την οικονομική αξία του άβαταρ, αλλάζοντας επίσης την οικονομία της κατασκευής ρούχων και άλλων αντικειμένων.

Χρειάζεται αρκετή έρευνα για να γίνει γνωστό πως συμβαίνει αυτό και ποιες είναι οι επιπτώσεις τόσο στην οικονομία των εικονικών κόσμων όσο και στην επίδραση που έχουν στην πραγματική οικονομία. Εξίσου χρειάζεται έρευνα και ανάλυση των κοινωνικών επιπτώσεων που έχει η εμφάνιση του συστήματος του ρευστού κοινωνικού φύλου. Ενώ η οικονομία του ματεριαλισμού που γνωρίζουμε τόσο καλά στον πραγματικό κόσμο, καταρρέει έχοντας μετατραπεί σε μια γενικευμένη οικονομία καζίνου (Casino-capitalism), οι εικονικοί κόσμοι βοηθούν στην ανάδυση μιας νέας οικονομίας, της οικονομίας των ονείρων και μιας νέας μορφής κοινωνικής πραγματικότητας όπου οι διακρίσεις ανάμεσα στα κοινωνικά φύλα, διαλύονται με απροσδόκητους τρόπους, ακατανόητους ακόμα και γι αυτούς που βιώνουν τις εμπειρίες. Την ίδια στιγμή, και ενώ εξαφανίζονται δεκάδες -αν όχι εκατοντάδες είδη ζωής- στον πλανήτη, οι άνθρωποι επινοούν και κατασκευάζουν άβαταρς που παραπέμπουν σε διαφορετικά βιολογικά είδη -φανταστικά ή όχι- για παράδειγμα τα furries***, ταυτίζονται μ΄ αυτά ,συμπεριφέρονται σαν αυτά, συμβάλλοντας στο πανηγύρι της δημιουργίας της νέα σκηνής του theatro mundi.

Όμως παρότι οι online χαρακτήρες δεν δεσμεύονται από κανόνες, τείνουν να αυτορυθμίζουν την εμφάνιση τους και πολύ συχνά να καθρεφτίζουν απλώς την ανθρώπινη συμπεριφορά που έχουν στον πραγματικό κόσμο. Ενώ είναι ένας τόπος που μπορείς να ξεφορτωθείς την ΄΄πρώτη ζωή΄΄ σου, τελικά ο κόσμος αυτός καταλήγει να μοιάζει ακριβώς με ένα προάστιο (πιο συγκεκριμένα με τη suburban Αμερική). Είναι καταπληκτικό να παρατηρεί κανείς πως όταν έχουμε όλη την ελευθερία να είμαστε ότι θέλουμε, επιμένουμε να μένουμε σε σώματα που έχουμε μάθει και να ξοδεύουμε τον χρόνο μας σε κοινότοπες δραστηριότητες σαν το shopping. Στους εικονικούς κόσμους γινόμαστε υπερβολικά επιφανειακοί όπως για παράδειγμα να αναπαράγουμε τη στερεοτυπική γυναικεία ανατομία (μεγάλα στήθη, στητά οπίσθια). Αυτό είναι τελικά και το εντυπωσιακό με αυτούς τους κόσμους. Ενώ σαν τεχνολογία δηλαδή σαν εργαλειακή εφευρετικότητα παρέχουν την δυνατότητα απελευθέρωσης ή έστω μιας κριτικής στάσης απέναντι στη δεδομένη και αδιαμφισβήτητη κυριαρχία των main stream media, τελικά με την ίδια την κατασκευή, τη συμμετοχή και τη χρήση από μας τους ίδιους αυτών των εργαλείων, καταλήγουν να μας παγιδεύουν ακόμα περισσότερο. Αναρωτιέμαι, η κοινωνία του θεάματος και ο πολιτισμός της τεχνικής είναι τελικά έννοιες εναλλάξιμες? Μπορεί όμως απλώς επειδή είμαστε on the road, να περιορίζουν την ορατότητα μας οι στροφές του.

* Becoming Dragon: http://arsvirtuafoundation.org/research/2009/08/06/_i-am-transreal_-a-reflection-onof-becoming-dragon-part-2/

** Edward Castronova: http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=546921

*** Furries: http://en.wikipedia.org/wiki/Furry_fandom